Ekonomik, sosyal ve kültürel (ESK) haklar insan onurunun ve tam potansiyele ulaşmanın temelini oluşturması dolayısıyla eşit ve devredilemez haklardandır. Barınma, beslenme, sağlık hizmetlerine erişim, eğitim, çalışma, kültürel yaşama katılma gibi haklar, bireylerin sadece hayatta kalmaları için değil, aynı zamanda nitelikli bir yaşam sürmeleri ve topluma aktif katılımları için vazgeçilmez topluluk haklarındandır. Bu hakların ihlali, bireyleri yoksulluğa, dışlanmaya ve ayrımcılığa maruz bırakırken, toplumsal adaletsizliği de derinleştirir. Bu nedenle ESHİD medeni ve siyasi hakların yanı sıra ESK haklarını da izler.
ESK haklar, ayrımcılıkla mücadelede merkezi bir rol üstlenirler. Toplumun dezavantajlı olarak tanımlayabileceğimiz pek çok kesimi ve nüfusun önemli bir oranı ekonomik, sosyal ve kültürel haklara erişimde eşitsizliklerle karşılaşmaktadır. Bu grupların haklarını izlemek, yapısal ayrımcılık mekanizmalarını ortaya çıkarmak ve bu eşitsizliklerin giderilmesi için TİHEK, KDK gibi kurumlara somut öneriler sunmak ESHİD’in temel sorumluluklarından biridir.
ESK hakların sivil toplum örgütlerince izlenmesi, devletin uluslararası taahhütlerini yerine getirmesi için bir denetim mekanizması sağlayacaktır. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmelerin, devlete bireyin ESK haklarını koruma, saygı gösterme ve yerine getirme yükümlülüğü getirmesi bakımından ESHİD’in izleme faaliyetleri, devletin bu yükümlülüklerini ne ölçüde yerine getirdiğini değerlendirmek, eksiklikleri tespit etmek ve bu alandaki hesap verebilirliği artırmak açısından büyük önem taşır. Zira ESHİD, kurulduğu zamandan bu yana ulusal ve uluslararası platformlarda savunuculuk yapma sorumluluğunu yerine getirmektedir.
ESHİD 2023-2025 yıllarını kapsayan üç yıllık dönemde izleme faaliyetlerindeki birikimini insan haklarının belgelenmesinde çeşitli dijital araçlara sahip olan HURIDOCS’ ile birlikteESK hakların uzun vadeli ve sistemli bir şekilde izlenmesi alt hibe programı başlattı.
İzleme ve Savunuculuk Ortaklıkları Yoluyla Türkiye’deki Dezavantajlı Grupların Ekonomik, Sosyal ve Kültürel Haklarının Desteklenmesi Projesi adıyla bilinen programı ESK haklar alanında yapılacak nitelikli, sistematik izleme faaliyetleri için başlangıç aşaması olarak kabul eden ESHİD, izlemeyi, sadece bir görev değil, aynı zamanda eşit bir toplumun en temel adımlardan biri olarak kabul ederek bunu alt hibe programı dolayısıyla ESK haklar alanında yaygınlaştırmayı hedefler.
Bu hedefi gerçekleştirebilmek amacıyla, sivil toplum örgütleri (STÖ), aktivistler ve insan hakları savunucularının yerelde oluşturdukları kümelere, proje tekliflerine 10 bin Euro’ya kadar alt hibe desteği verilmiştir. 9-12 aylık periyotlarda iki farklı dönemde gerçekleşen alt hibe programında toplamda 6 sivil toplum örgütünün oluşturduğu kümelerin proje teklifleri desteklenmiştir.
Programın ilk ve ikinci döngüsünde yer alan küme lideri sivil toplum örgütleri alfabetik sıralamayla şöyledir:
- Dönem (2024):
- Roman Hafıza Çalışmaları Derneği (Romani Godi)
- Sulukule Gönüllüleri Derneği
- Uçan Süpürge Kadın İletişim ve Araştırma Derneği
- Dönem (2025):
- Hayat Sende Gençlik Akademisi Derneği
- İnsan Hakları Okulu Derneği
- Türkiye Çocuklara Yeniden Özgürlük Vakfı
