{"id":2514,"date":"2012-03-31T22:28:13","date_gmt":"2012-03-31T19:28:13","guid":{"rendered":"http:\/\/www.esithaklar.org\/?p=727"},"modified":"2022-04-21T17:09:04","modified_gmt":"2022-04-21T14:09:04","slug":"engelli-kisiler-toplum-icinde-yasama-hakkina-sahiptirler-ve-diger-insanlar-bu-ilkeye-saygi-gostermelidirler","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/2012\/03\/31\/engelli-kisiler-toplum-icinde-yasama-hakkina-sahiptirler-ve-diger-insanlar-bu-ilkeye-saygi-gostermelidirler\/","title":{"rendered":"Engelli ki\u015filer toplum i\u00e7inde ya\u015fama hakk\u0131na sahiptirler ve di\u011fer insanlar bu ilkeye sayg\u0131 g\u00f6stermelidirler"},"content":{"rendered":"<p align=\"center\"><em>Thomas Hammarberg<\/em><\/p>\n<h2 align=\"right\"><em>13 Mart 2012<\/em><\/h2>\n<p><strong>Engelli ki\u015filer uzun zamand\u0131r toplumla il\u015fkileri kesilmi\u015f bir \u015fekilde, \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kurumlarda ya da evlerinin arka odalar\u0131nda yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f hayatlar ya\u015famak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r.<\/strong><\/p>\n<p>\u0130ronik bir bi\u00e7imde, bu durum \u00e7o\u011fu kez iyi niyetle, hay\u0131r yapmak ad\u0131na, bak\u0131m ve refah ya da t\u0131bbi rehabilitasyon\u00a0sa\u011flamak ad\u0131na ortaya \u00e7\u0131kar. Zaman i\u00e7inde s\u00f6zkonusu durum toplumlar\u0131m\u0131z\u0131n engelli ki\u015filere kar\u015f\u0131 geleneksel yakla\u015f\u0131m\u0131 haline gelmi\u015ftir. Bu yakla\u015f\u0131m\u0131n ger\u00e7ek sonucu, bug\u00fcn Avrupal\u0131lar\u0131n\u0131n \u00f6nemli bir b\u00f6l\u00fcm\u00fcn\u00fcn onurlar\u0131ndan ve temel insan haklar\u0131ndan yoksun olarak ya\u015famas\u0131d\u0131r.<\/p>\n<p>Son birka\u00e7 ony\u0131ld\u0131r, sonunda bir zihniyet de\u011fi\u015fimi ba\u015flam\u0131\u015ft\u0131r. Bu zihniyet de\u011fi\u015fimyle birlikte,\u00a0 toplumlar\u0131m\u0131zda engelli ki\u015filerin toplum i\u00e7inde ya\u015famalar\u0131n\u0131n ve topluma katk\u0131da bulunmalar\u0131n\u0131n \u00f6n\u00fcndeki engellerin kald\u0131r\u0131lmas\u0131 i\u00e7in toplumlar\u0131m\u0131zda kolektif olarak harekete ge\u00e7me ihtiyac\u0131 tan\u0131nm\u0131\u015ft\u0131r. Bu yeni yakla\u015fim engellileri kendi hayatlar\u0131n\u0131n \u00f6znesi ve herkesle ayn\u0131 \u015fekilde insan haklar\u0131n\u0131n sahibi olarak g\u00f6r\u00fcr.<\/p>\n<p><strong>D\u00f6n\u00fcm noktas\u0131 olan BM S\u00f6zle\u015fmesi<\/strong><\/p>\n<p>Bu yakla\u015f\u0131m de\u011fi\u015fiminin belki de en \u00f6nemli sembol\u00fc Birle\u015fmi\u015f Milletler Engelli Haklar\u0131 S\u00f6zle\u015fmesi\u2019dir (CRPD). Bu S\u00f6zle\u015fme 2008\u2019de y\u00fcr\u00fcrl\u00fc\u011fe girmi\u015ftir ve bug\u00fcn \u00e7o\u011fu Avrupa devleti taraf\u0131ndan onanm\u0131\u015ft\u0131r. Ba\u011f\u0131ms\u0131z ya\u015faman\u0131n ve topluma dahil olman\u0131n \u00f6zel \u00f6nemi d\u00fc\u015f\u00fcn\u00fcld\u00fc\u011f\u00fcnde, CRPD\u2019nin 19. maddesinin bunlar\u0131 m\u00fcstakil bir hak olarak tan\u0131mlamas\u0131 \u015fa\u015f\u0131rt\u0131c\u0131 de\u011fildir.<\/p>\n<p>Bu hak\u0131n tan\u0131m\u0131nda kritik kavram se\u00e7me hakk\u0131d\u0131r. Engelliler di\u011fer kimselerle e\u015fit olarak nerede ve kiminle ya\u015fayacaklar\u0131 konular\u0131nda da se\u00e7me hakk\u0131na sahip olmal\u0131d\u0131rlar. Belli bir ya\u015fam alan\u0131nda ya\u015famaya mecbur b\u0131rak\u0131lmamal\u0131d\u0131rlar. Bunun i\u00e7in de, yapt\u0131klar\u0131 se\u00e7imlerin herkesin se\u00e7imi ile ayn\u0131 de\u011fere sahip oldu\u011funun kabul\u00fc bir \u00f6n\u015fartt\u0131r.<\/p>\n<p>S\u00f6zle\u015fme, engellilerin bir engel nedeniyle de\u011fil ya\u015fad\u0131klar\u0131 sosyal ve fiziksel \u00e7evrenin yetersili\u011fi nedeniyle se\u00e7imlerinde k\u0131s\u0131tland\u0131klar\u0131n\u0131 kabul eder. Uygun yan\u0131t iki a\u015famal\u0131d\u0131r: ilk olarak, genel n\u00fcfusa y\u00f6nelik toplumsal hizmetler ve tesisler e\u015fit olarak engelliler i\u00e7in de mevcut olmal\u0131 ve onlar\u0131n ihtiya\u00e7lar\u0131na yan\u0131t verebilmelidir.\u00a0 \u0130kinci olarak da her birey kendisine uygun sosyal destek hizmetinden yararlanabilmelidir. Bu hizmetler i\u00e7inde ki\u015fisel destek de bulunmal\u0131d\u0131r. Bu, se\u00e7tikleri ya\u015fam \u015fekline uygun olarak toplum i\u00e7ine b\u00fct\u00fcn\u00fcyle dahil olarak ya\u015famalar\u0131 i\u00e7in gereklidir.<\/p>\n<p>Bu iki yan\u0131t birbirleriyle do\u011frudan ba\u011flant\u0131l\u0131d\u0131r: Genel hizmetleri herkesin eri\u015febildi\u011fi hale getirmek ister istemez ki\u015fisel destek ihtiyac\u0131n\u0131 azaltacakt\u0131r.<\/p>\n<p><strong>Topluma dahil olma hakk\u0131n\u0131n ihlalleri<\/strong><\/p>\n<p>Engellilerin topluma dahil olma haklar\u0131n\u0131n ihlal edilmesinin \u00e7e\u015fitli g\u00f6r\u00fcn\u00fcmleri vard\u0131r: g\u00fcndelik hayatlar\u0131nda herhangi bir \u00e7e\u015fit deste\u011fe ihtiya\u00e7 duyan ki\u015filer bu deste\u011fi alabilmek i\u00e7in toplum i\u00e7indeki ya\u015famlar\u0131n\u0131 b\u0131rakmak zorunda kal\u0131yorlarsa ya da destek insanlar\u0131n kendi hayatlar\u0131n\u0131n kontrol\u00fcn\u00fc ortadan kald\u0131r\u0131yorsa ya da destek verilmiyorsa ve ki\u015fiyi ailesinin ve toplumun \u00e7eperine itiyorsa ya da kamu hizmetlerine ve yap\u0131s\u0131na uyma y\u00fck\u00fc, o hizmetlerin ya da yap\u0131lar\u0131n engellilere uygun \u015fekilde tasarlanmas\u0131ndansa engellilerin \u00fczerine y\u0131k\u0131l\u0131yorsa bu hak ihlal edilmi\u015f olur.<\/p>\n<p>Bu ihlallerin en aleni hali b\u00fcy\u00fck kurumlarda segregasyondur. Bug\u00fcn bile, kurumlara yerle\u015ftirilmek Avrupa\u2019da bir milyonda nfazla ki\u015finin hayat\u0131n\u0131 etkilemektedir. \u00c7ok say\u0131da durumda tan\u0131k oldu\u011fum gibi, kurumlarda tutulmak yaln\u0131zca 19. maddenin ihlali de\u011fildir. Ayn\u0131 zamanda s\u00f6m\u00fcr\u00fc, \u015fiddet ve istismar risklerini de art\u0131r\u0131r.<\/p>\n<p>Yak\u0131n zamanda verilen Stanev\/ Bulgaristan karar\u0131nda Avrupa \u0130nsan Haklar\u0131 Mahkemesi, bir kurumda ya\u015faman\u0131n \u00f6zg\u00fcrl\u00fck hakk\u0131n\u0131n ihlali olabilece\u011fine karar vermi\u015ftir. Bunu yaparken, Mahkeme, Bay Stanev\u2019in toplumdan yal\u0131t\u0131lmas\u0131n\u0131 ve topluma olan uzakl\u0131\u011f\u0131n\u0131, kurumun belli bir disiplin rejimine tabi olmas\u0131n\u0131, Bay Stanev\u2019in kurumdan ge\u00e7ici olarak ayr\u0131lmas\u0131na dair kurallar\u0131, g\u00fcndelik hayatta se\u00e7me hakk\u0131 olmamas\u0131n\u0131 ve anlaml\u0131 il\u015fkiler geli\u015ftirme f\u0131rsat\u0131ndan yoksun kalmas\u0131n\u0131 g\u00f6z\u00f6n\u00fcne alm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n<p>Tam da bu y\u00fczden b\u00fct\u00fcn Avrupa konseyi \u00fcyesi devletler kurumlara yeni yerle\u015ftirmeleri durdurmal\u0131, kuruma yerle\u015ftirme prati\u011fini toplum temelli hizmetlere d\u00f6n\u00fc\u015ft\u00fcrmek i\u00e7in ge\u00e7i\u015f d\u00f6nemi planlamas\u0131 yapmal\u0131 ve bu hizmetleri a\u00e7\u0131k hedefler, planlamalar ve yat\u0131r\u0131mlarla desteklemelidirler.<\/p>\n<p>B\u00f6ylesi ge\u00e7i\u015f tedbirlerini al\u0131nd\u0131\u011f\u0131 \u00fclkelerde, endi\u015fe verici bir olgu b\u00fcy\u00fck kurumlar\u0131n orta boy kurumlara \u00e7evirilmesidir. Ba\u015fka bir endi\u015fe verici durum ya\u015fam ko\u015fullar\u0131n\u0131n toplum i\u00e7inde olsa bile ki\u015finin hayat\u0131 \u00fczerindeki kontrol\u00fcne izin vermemesi ve CPRD\u2019nin 19. maddesinin gerektirdi\u011fi gibi toplumla anlaml\u0131 bir ili\u015fki kurmaya elveri\u015fli olmamas\u0131d\u0131r. Bu sorunun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131n devletler taraf\u0131ndan tan\u0131nmas\u0131 ve bu e\u011filime kar\u015f\u0131 \u00f6nlemler al\u0131nmas\u0131 \u00e7ok \u00f6nemlidir.<\/p>\n<p><strong>Kurumlardan \u00e7\u0131kar\u0131lman\u0131n ard\u0131ndan<\/strong><\/p>\n<p>Kurumlardan \u00e7\u0131kar\u0131lma kendi ba\u015f\u0131na yeterli de\u011fildir. Bir\u00e7ok ba\u015fka engelli toplum i\u00e7inde yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f olarak ya\u015famaktad\u0131rlar. Okullara, i\u015f piyasas\u0131na, sa\u011fl\u0131k ve ula\u015f\u0131m hizmetlerine ve di\u011fer hizmetlere eri\u015fimin olmamas\u0131 ve toplumsal temelli hizmet projelerin olmamas\u0131 bunun nedenidir.<\/p>\n<p>Devletler, engellilerin se\u00e7tikleri hayat\u0131 ya\u015fayabilmeleri i\u00e7in onlara sunulan hizmetlerin ama\u00e7 ve niteliklerini g\u00f6zden ge\u00e7irmelidirler.\u00a0Burada ama\u00e7 hizmet sa\u011flaman\u0131n ki\u015fiselle\u015ftirilmesi ve destek hizmetlerinin se\u00e7imini ve kontrol\u00fcn\u00fc olabildi\u011fince b\u00fcy\u00fctmektir. Bu hizmetler bu se\u00e7imden fedakarl\u0131k etmeye yol a\u00e7acak \u015fekilde y\u0131\u011f\u0131lmamal\u0131d\u0131r. Ayn\u0131 \u015fekilde kullan\u0131c\u0131lara \u00f6ntan\u0131ml\u0131 olarak da sunulmamal\u0131d\u0131r. Tam tersine, engelliler kendi destek hizmetlerini olabildi\u011fince \u00e7ok kendi se\u00e7imlerine g\u00f6re sat\u0131n alabilmelidirler ve genel konut piyasas\u0131nda konuta eri\u015febilmelidirler.<\/p>\n<p>Ki\u015finin haysiyeti ve toplum i\u00e7ine dahil olma yetisinin hangi destek seviyenin alt\u0131ndayken zay\u0131flam\u0131\u015f olaca\u011f\u0131na dair bir tan\u0131ma ihtiya\u00e7 vard\u0131r.\u00a0 Herkes bu destek seviyesine sahip olabilecek hale getirilmelidir.<\/p>\n<p>Toplum i\u00e7ine dahil olma hakk\u0131n\u0131n \u00e7ok y\u00fczl\u00fc do\u011fas\u0131 gere\u011fi, bu tedbirlerin icras\u0131 bir\u00e7ok ba\u011flamda uzun s\u00fcre\u00e7ler gerektirmektedir. Tam da bu nedenle bu s\u00fcre\u00e7ler politikalar\u0131 belirleyenlere rehberlik eden ba\u011f\u0131ms\u0131z mekanizmalar\u0131 taraf\u0131ndan izlenmelidir. BM S\u00f6zle\u015fmesi\u2019ne uygun olarak, bu t\u00fcr bir izleme engellilerin ve onlar\u0131n \u00f6rg\u00fctlerinin tam kat\u0131l\u0131m\u0131 ile ger\u00e7ekle\u015ftirilmelidir.<\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p><strong>Metnin Tamam\u0131 (\u0130ngilizce)<\/strong> <a href=\"https:\/\/wcd.coe.int\/ViewDoc.jsp?id=1917847\">https:\/\/wcd.coe.int\/ViewDoc.jsp?id=1917847<\/a><\/p>\n<p>&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Thomas Hammarberg 13 Mart 2012 Engelli ki\u015filer uzun zamand\u0131r toplumla il\u015fkileri kesilmi\u015f bir \u015fekilde, \u00e7ok say\u0131da insan\u0131n ya\u015fad\u0131\u011f\u0131 kurumlarda ya da evlerinin arka odalar\u0131nda yal\u0131t\u0131lm\u0131\u015f hayatlar ya\u015famak zorunda b\u0131rak\u0131lm\u0131\u015flard\u0131r. \u0130ronik bir bi\u00e7imde, bu durum \u00e7o\u011fu kez iyi niyetle, hay\u0131r yapmak ad\u0131na, bak\u0131m ve refah ya da t\u0131bbi rehabilitasyon\u00a0sa\u011flamak ad\u0131na ortaya [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":748,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27,22],"tags":[43,23],"class_list":["post-2514","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-diger_kurumlarin-raporlari","category-duyurular","tag-engelli-haklari","tag-esit-haklar-icin-izleme-dernegi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2514","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2514"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2514\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3543,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2514\/revisions\/3543"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2514"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2514"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.esithaklar.org\/eski\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2514"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}