\u0130\u015f\u00e7i haklar\u0131 insan haklar\u0131d\u0131r. Bu \u00e7er\u00e7eveyi daha \u00e7ok g\u00fcndeme ta\u015f\u0131mak, g\u00fc\u00e7lendirmek, hem de insan haklar\u0131 ve emek \u00f6rg\u00fctlenmeleri aras\u0131nda ortak savunuculuk faaliyetlerini, i\u015fbirli\u011fini geli\u015ftirmek amac\u0131yla Hakikat Adalet Haf\u0131za Merkezi ve E\u015fit Haklar \u0130\u00e7in \u0130zleme Derne\u011fi olarak, Hollanda Helsinki Komitesi deste\u011fiyle \u201cOHAL Rejiminde \u0130\u015f\u00e7ilerin Kollektif Haklar\u0131 – Avrupa K\u00f6kenli\/\u0130li\u015fkili \u0130\u015fletmelerde Sendikal \u00d6rg\u00fctlenme Haklar\u0131” ba\u015fl\u0131kl\u0131 raporumuz yay\u0131nland\u0131.<\/p>\n\n\n\n
Emek \u00fczerine \u00e7al\u0131\u015fan akademisyen sosyolog Hakan Ko\u00e7ak’\u0131n haz\u0131rlad\u0131\u011f\u0131 rapor, T\u00fcrkiye’de emek hak ihlallerinin 2016\u2019da resmi olarak ilan edilen OHAL\u2019le nas\u0131l daha da derinle\u015fti\u011fini \u00f6rneklerle a\u00e7\u0131klarken, Avrupa k\u00f6kenli\/ili\u015fkili \u015firketlerin bu \u015fartlar alt\u0131nda i\u015f\u00e7i haklar\u0131na g\u00f6sterdikleri yakla\u015f\u0131m\u0131n bir d\u00f6k\u00fcm\u00fcn\u00fc ortaya koyuyor. Rapor temel olarak, uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerle g\u00fcvence alt\u0131na al\u0131nan i\u015f\u00e7i haklar\u0131n\u0131n korunmas\u0131na y\u00f6nelik d\u00fczenlemelerin hayata ge\u00e7irilmesini ve Avrupa k\u00f6kenli\/ili\u015fkili \u015firketlerin kendi tan\u0131mlad\u0131klar\u0131 insan haklar\u0131na uygunluk ilkelerini ihlal eden uygulamalara son vermelerini ve performanslar\u0131n\u0131 iyile\u015ftirmeleri gerekti\u011fini savunuyor.<\/p>\n\n\n\n
Covid-19 salg\u0131n\u0131, k\u0131s\u0131tlanan veya bask\u0131lanan hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin domino ta\u015f\u0131 misali di\u011fer hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fckleri, nihayetinde insanlar\u0131n ya\u015fant\u0131lar\u0131n\u0131 nas\u0131l etkiledi\u011fini b\u00fct\u00fcn d\u00fcnyada g\u00f6sterdi. Hak ve \u00f6zg\u00fcrl\u00fcklerin birbirlerinden ayr\u0131\u015ft\u0131r\u0131lamaz, b\u00f6l\u00fcnemez bir b\u00fct\u00fcn\u00fcn par\u00e7alar\u0131 oldu\u011funa tan\u0131k olduk. Bu s\u00fcre\u00e7te en fazla ihlal ya\u015fanan ve en fazla g\u00fcndeme gelen hak alanlar\u0131ndan birisi i\u015f\u00e7i haklar\u0131 oldu. Fakat bu haklara y\u00f6nelik ihlaller, bask\u0131lar T\u00fcrkiye’de salg\u0131ndan \u00e7ok daha \u00f6nce, 2016’da ilan edilen Ola\u011fan\u00fcst\u00fc Hal (OHAL) d\u00f6neminden ba\u015flayarak zaten derinle\u015fmekteydi.<\/p>\n\n\n\n
T\u00fcrkiye’de i\u015f\u00e7ilerin sendikaya \u00fcye olma ve sendika kurma hakk\u0131, grev hakk\u0131 ve toplu s\u00f6zle\u015fme hakk\u0131 gibi kollektif haklar\u0131, T\u00fcrkiye Cumhuriyeti Anayasas\u0131’nda ve ilgili t\u00fcm uluslararas\u0131 s\u00f6zle\u015fmelerde, T\u00fcrkiye’nin de taraf oldu\u011fu s\u00f6zle\u015fmelerde olduk\u00e7a a\u00e7\u0131k bi\u00e7imde tan\u0131mlanm\u0131\u015ft\u0131r. Ancak fiiliyatta ya\u015fananlar bu haklar\u0131n kullan\u0131m\u0131 konusunda \u00f6ng\u00f6r\u00fclen standartlar\u0131n olduk\u00e7a uza\u011f\u0131nda g\u00f6r\u00fcnmektedir.<\/p>\n\n\n\n
OHAL d\u00f6neminde \u00e7\u0131kar\u0131lan kararnameler (KHK) ile getirilen yasaklar, s\u0131n\u0131rlamalar, kapatmalar, m\u00fcsadereler ve bask\u0131lar, toplumun geni\u015f bir kesiminin temel \u00e7al\u0131\u015fma hakk\u0131n\u0131 ya yads\u0131m\u0131\u015f ya da ciddi bi\u00e7imde s\u0131n\u0131rland\u0131rm\u0131\u015ft\u0131r. Sendikal haklar, toplu pazarl\u0131k haklar\u0131 ve grev hakk\u0131 ciddi \u015fekilde gerilemi\u015ftir. \u0130fade \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fc ve toplanma \u00f6zg\u00fcrl\u00fc\u011f\u00fcne y\u00f6nelik artan k\u0131s\u0131tlamalar, i\u015f\u00e7i hareketinin kendini ifade etme, kamuoyuna ula\u015fma ve bir bask\u0131 grubu olarak hareket etme kabiliyetini zay\u0131flatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Bu s\u00fcre\u00e7te i\u015f\u00e7i \u00f6rg\u00fctleri ve sendika temsilcileri en \u00e7ok hedef al\u0131nan hak savunucular\u0131 gruplar\u0131ndan birisi oldu. G\u00f6zalt\u0131lar, soru\u015fturmalar, yasal tacizler ve cezalarla y\u00f6neltilen bask\u0131larla kar\u015f\u0131la\u015ft\u0131lar. \u0130\u015f\u00e7i haklar\u0131 savunucular\u0131, b\u00fct\u00fcn bunlara ra\u011fmen i\u015f\u00e7ilerin temel haklar\u0131n\u0131 korumaya ve talep etmeye devam ediyorlar.<\/p>\n\n\n\n